Chương 1 - Lời Đòi Công Bằng

Mẹ tôi có 40 năm dạy học, cần mẫn tận tụy, học trò đầy rẫy khắp nơi.

Thế nhưng khi nghỉ hưu, khoản lương hưu đầu tiên bà nhận được chỉ vẻn vẹn 840 tệ.

Nhìn đôi mắt đẫm lệ của mẹ, tim tôi đau như dao cắt.

Tôi cầm sổ tiết kiệm lao đến Sở Giáo dục để đòi lại công bằng cho mẹ.

Nhân viên tra cứu một hồi lâu, vẻ mặt từ khó chịu chuyển sang kinh ngạc.

Anh ta đẩy gọng kính, nhìn tôi:

“Mẹ anh 20 năm trước đã là giáo viên cao cấp, được hưởng trợ cấp đặc biệt của nhà nước, mỗi tháng lẽ ra là 24.000 tệ, sao lại chỉ có 840?”

Tôi đẩy cửa nhà bước vào, một mùi thuốc nhẹ trộn lẫn hương cơm canh bay tới.

Mẹ đang ngồi bên bàn ăn nhỏ, không đụng đũa, chỉ nhìn chằm chằm vào sổ tiết kiệm đang mở.

Trên bàn là một bát cháo trắng, một đĩa dưa muối.

Bà nghe tôi về, vội vàng gập sổ lại, đẩy sang bên.

“Về rồi à? Ăn cơm đi.”

Mắt bà đỏ hoe, giọng có chút khàn khàn khó nhận ra.

Tôi bước tới, cầm lấy cuốn sổ tiết kiệm mới tinh ấy.

Mở ra.

Khoản lương hưu đầu tiên ghi nhận, kèm theo một dãy số.

840.00

Trái tim tôi như bị ai bóp nghẹt.

“Mẹ, chỉ có chừng này thôi ạ?”

“Không ít đâu.” Bà gượng cười, lấy bát đũa cho tôi. “Mẹ già rồi, ăn uống chẳng bao nhiêu, thế là đủ dùng.”

Đủ dùng?

Mẹ tôi tên là Vương Tú Lan, dạy học 40 năm, học sinh từ thị trưởng đến doanh nhân, trải khắp các ngành nghề.

Chồng bằng khen bìa đỏ trong nhà, từ cấp quận đến cấp quốc gia, chồng lên cao hơn cả người bà.

Hai mươi năm trước bà đã là giáo viên cao cấp.

Bốn mươi năm cống hiến, đổi lại mỗi tháng chỉ 840 tệ tiền lương hưu?

Số tiền này, ở một thành phố hạng ba như chỗ tôi, thuê giúp việc cũng không đủ.

Bà không kìm được nước mắt, một giọt rơi xuống mặt bàn.

Giọt nước mắt ấy như một chậu dầu sôi, dội lên tim tôi.

“Chu Dịch, đừng…” Bà định can tôi.

Tôi không nói gì, cầm sổ tiết kiệm, quay người lấy ra một bọc vải trong tủ.

Bên trong là tất cả giấy chứng nhận của mẹ – những thứ bà luôn xem như bảo vật.

“Mẹ, chờ con.”

Tôi xách theo mọi thứ, sập cửa mà đi.

Vừa xuống lầu, điện thoại đổ chuông – là dì tôi, Vương Tú Cầm.

“Alo, Chu Dịch à, nghe nói mẹ cháu nhận được lương hưu rồi? Bao nhiêu vậy? Tháng trước dì với dượng đi du lịch, cháu đoán xem, cơ quan dượng hỗ trợ 3.000 đồng tiền du lịch, vừa đủ mua vé máy bay khứ hồi.”

Giọng đầu dây bên kia vẫn kiểu khoe khoang quen thuộc.

Tôi kìm nén cơn giận: “Không nhiều lắm.”

“Không nhiều là bao nhiêu? Trời ơi, làm giáo viên thì nghèo rồi, khác hẳn bọn dì ở xưởng, hiệu quả tốt lắm. Mẹ cháu chắc cũng được hai ba nghìn chứ? Dì nói này, phụ nữ ấy, vẫn phải trông cậy vào chồng. Bố cháu mất sớm, mẹ cháu một mình nuôi cháu lớn…”

“Tám trăm bốn.” Tôi ngắt lời.

Bên kia im bặt.

Một giây, hai giây.

Rồi vang lên một tiếng cười khẩy không kìm được.

“Bao nhiêu? Tám trăm bốn? Trời đất ơi… cái này còn chưa đủ mua cái áo của dì nữa ấy. Chị tôi đúng là khổ quá.

Thôi thôi, không nói nữa, dì đang đi làm đẹp.

Cháu khuyên mẹ cháu cho tốt vào nhé.”

Cuộc gọi kết thúc.

Tôi siết chặt điện thoại, các đường gân nổi rõ trên mu bàn tay.

Đáng thương sao?

Mẹ tôi không cần ai thương hại.

Mẹ cần là công bằng.

Tôi vẫy một chiếc taxi.

“Chú ơi, đến Sở Giáo dục, nhanh lên.”

2

Tòa nhà Sở Giáo dục rất bề thế, tường kính phản chiếu ánh nắng chói mắt.

Tôi bước vào sảnh, làn gió lạnh từ máy điều hòa thổi tới, cách biệt hoàn toàn với cái nóng oi ả ngoài kia.

Phía sau các quầy làm việc, vài nhân viên đang ngồi.

Tôi tiến đến một quầy có treo bảng “Tư vấn thủ tục nghỉ hưu”, một thanh niên khoảng hơn hai mươi đang cúi đầu chơi điện thoại, không buồn ngẩng lên.

“Chào anh, tôi muốn hỏi về vấn đề tiền lương hưu.” Tôi đặt sổ tiết kiệm và một xấp giấy chứng nhận lên bàn.

Người thanh niên hé mắt liếc qua ánh nhìn quét qua bọc giấy và mặt tôi, có chút không kiên nhẫn.

“Vấn đề gì?”

“Mẹ tôi, tên Vương Tú Lan, dạy học 40 năm, giáo viên cao cấp. Tháng này nhận lương hưu đầu tiên chỉ có 840 tệ. Tôi muốn hỏi, con số này có đúng không?”

Cậu ta cười khẩy, tựa lưng vào ghế.

“Bốn mươi năm dạy học? Giáo viên cao cấp? Bác à, bây giờ kể chuyện cũng nên biết giới hạn. Giáo viên cao cấp mà lương hưu 840 tệ? Gạt ai thế?”

Cậu ta gọi tôi là “bác”, trong khi tôi mới hơn ba mươi.

Tôi cố kiềm chế cơn giận, đẩy tấm giấy chứng nhận “Giáo viên xuất sắc cấp quốc gia” lên phía trước.

“Đây là giấy tờ, anh có thể kiểm tra.”

Cậu ta liếc mắt nhìn, không tình nguyện lắm lấy từ ngăn kéo ra một tờ mẫu.

“Họ tên, số CMND, đơn vị công tác cũ.”

Tôi đọc thông tin.

Cậu ta gõ vài cái trên máy tính, màn hình hiện ra một giao diện.

Cậu ta nhìn chằm chằm vài giây, lông mày nhíu lại.

“Vương Tú Lan… Không sai, trong hệ thống cũng là con số này. Máy tính làm sao mà sai được? Rồi, người tiếp theo.”

Cậu ta phẩy tay như đuổi ruồi.

“Không đúng.” Tôi nói không to, nhưng rất kiên quyết. “Tôi yêu cầu kiểm tra lại. Hai mươi năm trước bà đã là giáo viên cao cấp, được hưởng phụ cấp đặc biệt. Chắc chắn có sai sót trong tính toán.”

“Sai? Anh nói sai là sai à?” Cậu ta bị tôi phản bác thì nổi nóng, giọng cũng lớn hơn: “Ngày nào chả có người như anh đến đây gây chuyện. Thấy tiền ít thì đến làm loạn? Trước kia làm gì? Giờ quay lại đòi công bằng? Tôi nói cho anh biết, quy định là quy định, hệ thống là hệ thống, một xu cũng không lệch!”

Giọng cậu ta khiến mấy quầy bên cạnh ngoái nhìn.

Người trong sảnh đều nhìn về phía tôi, ánh mắt có chút tò mò, có chút xem trò vui.

Mặt tôi nóng bừng, không phải vì xấu hổ, mà là vì tức giận.

Sự trong sạch và danh dự cả đời của mẹ tôi, bị biến thành “gây chuyện” ngay sau quầy nhỏ này.

“Tôi nói lại lần nữa.” Tôi nhìn thẳng vào mắt cậu ta, từng chữ một, “Làm ơn, ngay bây giờ, kiểm tra lại tất cả dữ liệu. Bao gồm các khoản phụ cấp, trợ cấp trong quá khứ. Nếu không, hôm nay tôi không đi đâu hết.”

“Ô hô! Giờ lại đe dọa tôi đấy à?” Cậu ta bật dậy, chỉ tay vào mặt tôi. “Bảo vệ! Bảo vệ! Đuổi cái người gây rối này ra ngoài cho tôi!”

Cánh cửa sau lưng cậu ta mở ra, một người đàn ông trung niên chừng năm mươi, đeo kính, tóc hơi thưa bước ra.

“Tiểu Lý, ồn ào gì thế?”

Tiểu Lý lập tức đổi nét mặt, nở nụ cười nịnh nọt: “Trưởng phòng Trương, người này tới gây sự, cứ khăng khăng nói chúng ta tính sai tiền hưu.”

Trưởng phòng Trương liếc nhìn tôi, rồi nhìn xấp giấy chứng nhận trước mặt tôi.

Ông đẩy lại gọng kính, ánh mắt dừng lại trên mặt tôi một lúc.

“Có chuyện gì vậy?” ông hỏi tôi.

3

Tôi thuật lại tình hình một lần nữa.

Giọng nói rất bình tĩnh, không mang theo bất kỳ cảm xúc nào.

Trưởng phòng Trương yên lặng lắng nghe, ánh mắt rơi vào cuốn bằng khen cấp quốc gia màu đỏ trước mặt tôi.

Nghe xong, ông không vội trả lời, mà quay sang Tiểu Lý:

“Cậu tra giúp tôi hồ sơ của cô giáo Vương Tú Lan.”

Tiểu Lý bĩu môi, không mấy vui vẻ mà thao tác trên máy tính:

“Trưởng phòng Trương, cái này có gì mà xem, hệ thống hiện tám trăm bốn thì cứ là tám trăm bốn, làm gì có chuyện giả?”

“Bảo tra thì tra, nói nhiều làm gì.”

Giọng trưởng phòng Trương trầm xuống.

Tiểu Lý không dám nói thêm, tay gõ bàn phím liên tục.

Chẳng mấy chốc, hồ sơ điện tử của Vương Tú Lan hiện lên màn hình.

Trưởng phòng Trương vòng qua quầy, đứng sau lưng Tiểu Lý, đích thân theo dõi màn hình.

“Lương hưu cơ bản… thâm niên… chức vụ…”

Ông lẩm bẩm, lông mày ngày càng nhíu chặt.

Tiểu Lý thì lẩm bẩm bên cạnh:

“Em đã bảo là không sai mà…”

“Không đúng.”

Trưởng phòng Trương bất ngờ lên tiếng.

Ánh mắt ông khóa chặt vào một góc của màn hình, như vừa phát hiện điều gì.

“Tiểu Lý, chuyển sang mục hồ sơ lương thưởng cũ, tra lại từ hai mươi năm trước, đúng, bắt đầu từ lúc đó, kiểm tra từng khoản một.”

Tiểu Lý dù không hiểu nhưng vẫn làm theo.

Dữ liệu lần lượt trôi qua màn hình.

Cả đại sảnh im lặng, chỉ còn tiếng chuột bấm và bàn phím gõ lách cách.

Tim tôi cũng thắt lại theo từng dòng chạy qua.

Thời gian từng phút trôi qua.

Biểu cảm của Tiểu Lý bắt đầu thay đổi, từ thờ ơ sang ngạc nhiên, rồi chuyển thành hốt hoảng.

Trán cậu ta lấm tấm mồ hôi.

“Trương… Trưởng phòng Trương… cái này…”

Trưởng phòng Trương không trả lời, mà lấy từ túi áo ra một cặp kính lão, đeo lên, gần như dán sát mặt vào màn hình.

Ông đưa tay run run chỉ vào một dòng chữ trên màn hình.

“Khoản… trợ cấp đặc biệt… chuyên gia cấp quốc gia…”

Giọng ông cũng bắt đầu run rẩy.

Ông lại quay đầu nhìn tấm bằng trên bàn tôi, hai mắt trừng lớn.

Như có dòng điện chạy qua giữa ông và màn hình máy tính.

Ông đột ngột đứng thẳng dậy, đẩy mạnh Tiểu Lý ra.

“Tránh ra!”

Ông tự mình ngồi vào máy, hai tay vì kích động mà có chút run rẩy, gõ gì đó lên bàn phím, truy cập vào hệ thống tra cứu sâu hơn.

Hệ thống yêu cầu mật khẩu và xác nhận quyền truy cập.

Ông nhập mấy lần mới vào được.

Một bản scan tài liệu đóng dấu đỏ hiện ra.

Dòng tiêu đề in đậm khiến mắt tôi đau nhói:

“Về việc trao trợ cấp đặc biệt của Nhà nước cho đồng chí Vương Tú Lan và các đồng chí khác.”

Ngày ban hành, chính là hai mươi năm trước.

Trưởng phòng Trương nhìn chằm chằm vào văn bản, sau đó quay lại trang lương thưởng, đối chiếu đi đối chiếu lại.

Toàn bộ đại sảnh, mọi ánh mắt đều dồn vào quầy nhỏ nơi chúng tôi đứng.

Không khí dường như đông cứng lại.

Cuối cùng, trưởng phòng Trương thở ra một hơi dài, như muốn đẩy hết ngỡ ngàng trong lòng ra ngoài.

Ông từ từ quay lại, tháo kính ra, lau cẩn thận.

Ánh mắt khi nhìn tôi đã hoàn toàn thay đổi.

Không còn xét nét, mà là sự kinh ngạc, tôn kính và một phần hối lỗi.

Ông đỡ kính lên, đeo lại, nhìn tôi, môi mấp máy một lúc mới thốt được lời:

“Đồng… đồng chí, có sai sót, sai hoàn toàn rồi.”

“Mẹ anh, cô giáo Vương Tú Lan, từ hai mươi năm trước đã là giáo viên cao cấp được chứng nhận, hưởng trợ cấp đặc biệt do Quốc vụ viện ban hành.”

Ông nuốt nước bọt, giọng nói vì chấn động quá lớn mà trở nên khô khốc, khàn đặc.

“Mức lương hưu của bà, mỗi tháng… là hai mươi bốn nghìn tệ.”

4

“Hai mươi bốn nghìn tệ.”

Giọng của trưởng phòng Trương không lớn, nhưng như một tiếng sét nổ vang giữa sảnh lớn.

Không khí lập tức đông cứng lại.

Những người vừa rồi còn đang xem náo nhiệt, giờ như bị nhấn nút tạm dừng, biểu cảm cứng đờ trên mặt.