Chương 1 - Cuộc Chiến Trong Gia Đình

Đêm giao thừa, không cho bố mẹ tôi ngồi bàn chính. Ăn xong, tôi đập nát cái nhà này.

Tối ba mươi Tết, bố mẹ tôi chuẩn bị xong hai mâm cơm tất niên, vừa bước tới bàn chính thì bà nội lên tiếng:

“Khoan đã.”

“Năm nay, tôi muốn đổi một chút quy củ.”

Bà ho nhẹ, giọng nói không lớn nhưng rơi vào tai lại thấy nặng như đá đè.

“Mọi năm đều ngồi theo vai vế, theo tuổi tác. Năm nay, nhà mình đổi cách ngồi.”

Chú hai ngồi thẳng lưng, ánh mắt lộ rõ vẻ hiểu ý.

Chú ba thì theo phản xạ chỉnh lại cổ áo vest.

Cô út đưa tay vén tóc mai, trên môi là nụ cười mập mờ khó đoán.

“Ai có đóng góp lớn cho gia đình thì được ngồi bàn chính, ngồi ghế đầu!”

Bà nội nói rành rọt từng chữ, ánh mắt cố tình hay vô ý liếc qua bố mẹ tôi.

“Nhà mình không nuôi kẻ ăn không ngồi rồi, cũng không cho ai ăn chùa. Có bao nhiêu năng lực thì ngồi chỗ tương xứng, như vậy mới công bằng.”

Lời bà nội vừa dứt,

Cả gian nhà im phăng phắc.

Tiếng pháo bên ngoài nổ lách tách, càng làm không khí trong nhà thêm nặng nề.

“Mẹ nói rất đúng!”

Chú hai phản ứng đầu tiên, người làm nhà nước nên giọng điệu không khác gì đọc diễn văn.

“Xã hội bây giờ đều nói đến cống hiến, nói đến năng lực. Gia đình cũng nên theo kịp thời đại!”

Chú ba gật gù:

“Đúng vậy, theo cống hiến mà xếp chỗ, ai cũng tâm phục khẩu phục.”

Cô út cười tươi:

“Chuẩn luôn. Mẹ làm vậy là để bọn con cháu phải cố gắng hơn nữa!”

Mỗi người một câu, thi nhau tâng bốc quyết định của bà, vừa nói vừa tranh thủ khen lẫn nhau.

Còn bố mẹ tôi – hai người vừa cắm cúi trong bếp suốt cả ngày – giờ thì đứng như tượng, mặt lúc đỏ lúc trắng, rồi chuyển sang tái xanh.

Tôi thấy mẹ siết chặt mép tạp dề đến trắng bệch cả ngón tay.

Bố thì chỉ mấp máy môi, định nói gì đó rồi lại cúi đầu, lùi lại một bước.

Bước đó, như giẫm thẳng lên tim tôi.

“Vậy tính cống hiến kiểu gì ạ?”

Tôi cười lạnh, nhìn cái sân khấu mà bà đã chuẩn bị sẵn cho họ.

Bà nội lại ho nhẹ:

“Kiến Quân năm ngoái xin được tiền làm đường cho làng, đó là công lớn; Kiến Dân làm dự án ở công ty, tuyển công nhân trong làng, cũng là đóng góp; còn Kiến Hồng…”

Bà dừng lại chốc lát:

“Nó hay về thăm tôi, toàn mang đồ xịn.”

Cả nhà bắt đầu râm ran tán thưởng.

Chú hai càng ngồi thẳng hơn, chú ba từ tốn nhấp ngụm trà, cô út thì liếc mắt nhìn mọi người đầy đắc ý.

“Thế còn bố mẹ con thì sao ạ?” – tôi hỏi, giọng bình tĩnh lạ thường.

Tất cả ánh mắt lập tức đổ dồn về phía tôi.

Mẹ dưới gầm bàn khẽ kéo tay áo tôi, nhỏ giọng ngăn:

“Tiểu Vi, đừng nói nữa.”

“Sao lại không được nói?”

Tôi nhẹ nhàng vỗ lên tay mẹ, mỉm cười:

“Ý của bà rất hay, con là cháu gái lớn, cũng muốn nghe bà đánh giá bố mẹ con như thế nào.”

“Bố mẹ con á?”

Bà nội sững lại, rõ ràng không ngờ tôi hỏi thẳng như vậy.

Bà nhíu mày, nếp nhăn trên trán càng rõ:

“Bố con thì chỉ làm ruộng, mẹ con thì làm việc lặt vặt, thế mà cũng gọi là đóng góp sao?”

“Đúng rồi đấy, anh chị cả quanh năm cắm mặt ngoài đồng, có giúp ích được gì đâu?”

Cô út bật cười khẩy, vừa nói vừa bỏ hạt dưa vào miệng:

“Chẳng lẽ trồng rau ngon thì được tính là đóng góp?”

Vợ chú hai xen vào như thể muốn giảng hòa:

“Cũng không thể nói thế, anh chị cũng vất vả trông nom mẹ mà, cũng là có công.”

“Trông nom?”

Chú ba đặt tách trà xuống bàn, thong thả nói:

“Mẹ vẫn khỏe, có cần ai chăm sóc gì đâu? Nhiều lắm thì nấu bữa cơm, thế cũng gọi là cống hiến à?”

Từng câu từng chữ như dao cứa vào lòng bố mẹ tôi.

Tôi thấy bàn tay bố siết chặt lại dưới bàn, trắng bệch cả khớp tay.

Mẹ thì cúi đầu, vai khẽ run lên.

“Làm ruộng không phải là đóng góp? Chăm người già không phải là đóng góp?”

“Vậy con hỏi, năm ngoái bà nằm viện ba tháng, ai là người ngày nào cũng túc trực bên giường?”

Giọng tôi mỗi lúc một lớn:

“Là mẹ con! Ngày nào cũng dậy từ bốn giờ sáng nấu cháo, bắt chuyến xe sớm nhất đến bệnh viện huyện, đút bà ăn, lau người, xoa bóp.

Còn chú hai, chú ba, cô út – mỗi người đến được mấy lần? Gộp lại có được mười không?”

Chú hai mặt đanh lại:

“Tiểu Vi, con ăn nói kiểu gì vậy? Chú bận như thế, con không biết à?”

“Bận?”

Tôi cười nhạt:

“Vâng, chú bận. Thế bố con thì không bận chắc?

Mái nhà bà dột, bố con leo lên sửa giữa mưa, trượt chân ngã què nửa tháng – ai biết?

Chân bà bị thấp khớp, mùa đông đau không ngủ được, bố con đi hái thuốc, bao nhiêu lần trượt chân trong rừng – có ai hỏi thăm chưa?”

Chú ba nhíu mày:

“Trẻ con thì biết cái gì? Bọn chú làm ăn ngoài kia, cũng là vì cái nhà này thôi.”

“Vì cái nhà này?”

Tôi chỉ vào mâm cơm:

“Mấy mâm này, từ đi chợ đến nấu nướng, tất cả đều do bố mẹ con làm.

Chú hai, chú ba – hai người đến thì cơm sắp xong rồi đúng không?

Cô út thì đến sớm hơn, nhưng cô có ghé qua bếp lấy một cái chén chưa?”

“Tôi không vào bếp, nhưng mà… nhưng đó là việc họ phải làm! Đó là trách nhiệm của họ!” – cô út cố chống chế.

“Đúng đấy, là con trưởng dâu trưởng, mấy việc đó là việc họ phải làm mà!” – vợ chú hai cũng phụ họa.

“Vì là việc phải làm, nên không được tính là cống hiến?”

Tôi cười lạnh:

“Vậy chú hai xin kinh phí làm đường cho làng – không phải là công việc của chú à?

Chú ba tuyển người ở làng – chẳng phải là vì công ty cần nhân công giá rẻ à?

Cô út mang đồ cao cấp về – không phải là đồ công ty chồng cô phát hoặc người ta tặng à?”

“Mày…” – chú hai mặt biến sắc.

“Lưu Vi! Mày ăn nói với ai đấy hả?!” – chú ba đập bàn đứng dậy.

Cô út thì đỏ bừng cả mặt, giận đến run người:

“Đồ mất dạy! Mày tưởng mày là ai mà dám chỉ trỏ ở đây?!”

2

Mặt bà nội tím lại, bà trừng mắt nhìn tôi chằm chằm:

“Tiểu Vi, những gì bố mẹ con làm là hiếu thảo, là chuyện nên làm, nhưng đúng là không thể coi là mang lại vinh quang cho gia đình, không thể tính là…”

“Không thể tính là đóng góp ạ?”

Tôi cắt lời, giọng đột nhiên cao vút:

“Vậy bà nói cho con biết, thế nào mới gọi là mang lại vinh quang?”

Tôi xoay người, đối diện thẳng với bà:

“Bà ơi, bà thật sự công bằng sao?

Bà chỉ thấy ai mang biếu bà thuốc bổ đắt tiền, ai ra ngoài có danh có tiếng,

nhưng bà lại không thấy, mỗi ngày người bưng nước rửa chân cho bà là ai,

người chăm bà khi bà bệnh là ai,

người nhớ hết những món bà thích ăn, những thứ bà kiêng kỵ là ai!”

Mặt bà càng lúc càng khó coi, tay siết chặt đũa, các khớp tay trắng bệch:

“Tôi còn chưa chết đâu, chưa tới lượt cô lên mặt dạy tôi!”

“Con không dám dạy bà, con chỉ đau lòng cho bố mẹ con!”

Trong lòng tôi đầy phẫn uất, mắt hoe đỏ, giọng cũng run run:

“Bố mẹ con làm bao nhiêu việc như vậy, mà trong mắt bà, lại không bằng một tờ giấy duyệt của chú hai, không bằng một đợt tuyển công nhân của chú ba, càng không bằng vài lời khéo léo của cô út!

Đóng góp? Thế nào là đóng góp?

Chăm sóc bà chu đáo không phải đóng góp? Giúp bà sống an nhàn tuổi già không phải đóng góp?

Nhất định phải làm quan, kiếm tiền mới được coi là mang lại vinh quang cho gia đình sao?”

Căn phòng im phăng phắc. Tôi thấy mẹ đang lau nước mắt, bố vẫn cúi đầu, nhưng vai ông đang khẽ run.

Bà nội mím môi, ánh mắt nhìn tôi đầy giận dữ.

Chú hai đập mạnh xuống bàn:

“Phản rồi đấy! Tết nhất mà không muốn ăn thì cút!”

“Cút? Chú lấy tư cách gì mà đuổi cháu?”

Tôi nhìn chú đang nổi giận, mặt đã bình tĩnh lại:

“Chúng ta chỉ đang bàn xem cái ‘quy định đóng góp’ này có công bằng hay không.

Vừa nãy chú còn bảo phải theo thời đại cơ mà, sao giờ lại không cho nói?”

“Đủ rồi! Việc trong nhà này, tôi nói là quyết!”

Bà nội gõ đũa vào miệng bát:

“Từ nay nhà mình tính đóng góp theo cách này, ai có bản lĩnh thì ngồi trên, không có thì ngồi dưới.

Cả làng làm ruộng giỏi còn đầy ra đấy, có ai coi họ là ghê gớm đâu!”

“Được, được lắm!”

Tôi nén cơn giận, bật cười:

“Tình thân mà phải đem tiền bạc, chức vị, thể diện ra để đo lường, thì còn gọi gì là tình thân nữa?”

Tôi hít sâu, nhìn thẳng vào mắt bà nội:

“Nếu thật sự phải sắp chỗ ngồi theo ‘đóng góp’ như bà nói,

thì bà ơi, người đầu tiên phải rời bàn chính, chính là bà đấy!”

3

“Mày nói gì?!”

Bà nội bật dậy, cái ghế phía sau đổ đánh rầm một tiếng.

“Lưu Vi! Mày điên rồi sao?!”

Chú hai lao tới định đánh tôi, nhưng bị bố chặn lại.

Chú ba chỉ thẳng vào mặt tôi:

“Đồ vô ơn! Mày dám nói với bà mày như thế à?!”

Cô út gào lên:

“Loạn thật rồi! Anh chị dạy con kiểu gì vậy hả?!”

Mẹ ôm chặt lấy tay tôi, nước mắt rơi lã chã:

“Tiểu Vi, đừng nói nữa, mẹ xin con đấy…”

Bố đứng chắn trước mặt tôi – người đàn ông xưa nay luôn nhẫn nhịn ấy – giờ đây lưng ông thẳng tắp:

“Để con nó nói!”

Ba chữ ấy nhẹ nhàng, nhưng lại nặng như ngàn cân.

Cả phòng chết lặng.

Họ chưa bao giờ thấy bố tôi như vậy – người anh cả luôn nhẫn nhục, cam chịu, lúc này ánh mắt lại cương quyết, khác lạ đến mức khiến ai cũng ngỡ ngàng.

“Bố…” – Tôi khẽ gọi.

Ông quay lại nhìn tôi, nhẹ nhàng gật đầu. Trong mắt là sự động viên, đau lòng, và cả nhẹ nhõm.

“Con muốn hỏi bà, bà đã làm gì cho cái nhà này?

Bà không có lương hưu, nói thẳng ra – người thật sự ‘ăn không ngồi rồi’ trong nhà này, chính là bà đó!”

Bà nội trợn tròn mắt, giận đến mức cả người run lên.